Koku Hafızası Nedir ve Nasıl Çalışır?

04 Kasım, 2020
Koku hafızası sayesinde, size çocukluğunuzdan gelen kokuları ve hayatınızdaki mutlu anları hatırlatan ürünleri veya aktiviteleri seçersiniz. Bugün beyninizin bu kısmının nasıl çalıştığını açıklayacağız.

Hiç sizi anında çocukluğunuza götüren bir şeyin kokusunu aldığınız oldu mu? Ya da anneannenizin yaptığı gibi koktuğu için bir kurabiyeyi satın aldınız mı? Bunların her ikisi de her zaman faal durumda olan ve koku hafızası olarak bildiğimiz belleğinizin örnekleri. Bu en temel hafıza türü ve duygularınızla güçlü bir bağlantısı var. Bu, pazarlama uzmanlarının çok iyi bildiği ve bize ürünlerini satmak için avantaj sağladığı bir bağlantı türü aynı zamanda.

Öncelikle, koku duyusunu işleten mekanizmanın kimyasal bir sistem olduğunu açıklığa kavuşturmak önemli. Bu sistem, çevrenizde koku üreten kimyasalları tespit etmekle görevli. Bu süreç, aslında, hayatta kalmak için çok önemli, çünkü bozulmuş yiyecekler gibi tehlikeli olabilecek maddeleri belirlemenize yardımcı oluyor.

En etkili duyu

Bu duyu, aynı zamanda en etkili duyulardan biri, çünkü bilgiyi işleyen beyin yapılarına en doğrudan bağlı olanı. Vücudunuz ve beyninizin koku alma mekanizması şu şekilde işliyor:

  • Havada asılı duran koku molekülleri mukus zarından burun deliklerinize girer. Daha sonra, koku alma sisteminiz tarafından yakalanabilecek moleküller halinde çözülürler.
  • Mukus zarının altında koku alma epiteli denen bir tabaka bulunur. Bu yapı, kokuları tanımlamada uzmanlaşmış sinir reseptörlerine sahip.
  • Bu nöronlar bilgiyi, beynin, burnun hemen arkasında bulunan, bir merkezi olan olfaktör bulbus’a gönderir.
  • Bu bulbus, limbik sistem yapılarına mesajlar gönderen duyusal reseptörlere de sahip. Bu sistem, sırasıyla, duygusal bilgileri işler ve anıların pekiştirilmesine yardımcı olur. Ayrıca, bilinçli düşünceleri değiştirmeye yardımcı olan dorsal kortekse de bilgi gönderir.

Bilginin en son ulaştığı beyin yapıları, koku alma belleğinin gelişmesine de yardımcı olan yapılar. Bu yapılar, günlük hayatınızın farklı yönlerinin birbirleri arasındaki çağrışımına ve tanınmasına yardımcı olan kokuları ve hatıraları ilişkilendirmeyi de mümkün kılıyorlar.

Koku hafızası ve çocukluğun etkisi

Limbik sistem ve koku hafızası

Limbik sistemin koku alma belleğiyle ilgili bilgileri pekiştirmek için temel bir yapılar topluluğu olduğunu biliyoruz. Bu sistem, diğerleri ile beraber, esas olarak amigdala, talamus ve singulat girus gibi yapılardan oluşur. Bu sistem, istemsiz veya içgüdüsel tepkilerle bağlantılı bir genel yapı. Koku alma belleği, aynı zamanda duygusal bilgilerin işlenmesine yardımcı oluyor ve uyarıcılar sağlıyor.

Amigdala, koku alma durumuna yanıt olarak hemen harekete geçtiği için verilecek herhangi bir duygusal tepkide anahtar rol oynuyor. Bu merkez, ya bir kokuya bir duygu atıyor ya da bu koku ile ilgili hatıraları tetikliyor.

Bu sistem beyindeki en eski sistemlerden biri ve en düşük seviyede mantık içeren hareketlerinizden sorumlu bir yapı. Bu, koku alma belleğinizin bir parçası haline gelen bilgilerin, önce yansıma filtresinden geçmeden belirli kararları almanızı tetikleyebileceği anlamına geliyor.

Koku hafızası ile ilgili bilişsel süreçler

Yukarıda bahsettiğimiz gibi, koku alma duyunuzla algıladığınız şey, akılcı bir filtreden geçirilecek şekilde kolaylıkla işlenmez. Ancak, bu algınızın, duygusal ve sosyal açıdan etkisi olacaktır. Beyindeki farklı süreçler, koku alma hafızası bilgilerini pekiştirmeye yardımcı oluyorlar. Bu bilişsel süreçlerin bazılarına değinecek olursak:

  • Algı. Bu süreç, tanımak ve diğer kokulardan ayırmak için dış kaynaklı kokuları yakalama işlemi olarak tanımlanabilir. Sonuç, verilen anlamla da ilgili olacak şekilde, kokunun zihinsel bir temsilinin oluşturulması olarak ortaya çıkıyor.
  • Duygu. Bu süreç, kokunun öznel yorumu ve temsili olarak açıklanıyor. Çoğu durumda, hoş veya nahoş kokuları kendi içimizde tanımlar ve etiketleriz. Kokuları etiketleme şeklimiz, bireysel, sosyal ve kültürel değişkenlerle yakından ilgili.
  • Duygu. Koku alma hafızası konusunda, duygular, son derece merkezi bir role sahip. Daha önce de belirttiğimiz gibi, aromatik bilgiler, öncelikle duygusal beyniniz tarafından işleniyor. Sonuç olarak, bu boyut, bu tür belleğin en konuyla ilgili yönü olma eğiliminde. Yani, koku hafızası aracılığıyla bir duyguyu uyandırmak, diğer hafıza türlerine göre çok daha kolay.
  • İlişkilendirme. Genellikle burada başrolü duygular oynuyor, ancak bilinçli düşünceler de ortaya çıkıyor. Sonuç olarak, belirli ögeler ve durumlar belirli kokularla ilişkilendiriliyor. Zamanla, bu durumu keşfettikçe, bu anıları gönüllü olarak da uyandırabilirsiniz yani.
  • Depolama. Bu boyut da, uzun süre sakladığınız anılarla ilgili. Çoğu koku alma ile ilişkili tutulan bilgi bu kategoriye giriyor. Kokunun içeriği ve bireysel özellikler de bu süreci etkiliyor.
Elbiseleri koklamak

Koku hafızası ve pazarlama

Bu boyutu kullanmak, pazarlama dünyasındaki yeni yaklaşımlardan biri aslında. İşletmeler, belirli ürünlerin reklamını yapmak ve satmak için kokular ve koku alma hafızası kullanıyorlar. Amaç, tüketimi motive eden belirli duyguları uyandırmak.

Bu amaçla, bu tür pazarlama yolu, satın alma tercihlerinizi en çok etkileyen duyguyu kullanıyor. Bunu sağlayan, eyleme geçmeniz için itici güç özelliği taşıyan kuvvetli bir yapıya sahip olması. Bunu yapmak için, üreticiler, bir koku logosu veya bir “koku markası” geliştiriyorlar. Bir koku markası ile bir firma, belirli bir markanın hafızasını zihninize kazıyabilir.

Yaratılan bu koku markasının duyguları, değerleri ve anıları uyandırması önemli. Benzer şekilde, yeterince tanınabilir ve diğer koku türlerinden, özellikle de doğrudan rakibin koku markalarından yeterince farklı olması gerekir. Koku markası ne kadar olumlu anılar uyandırırsa o kadar iyi iş görecektir.

Sonuç olarak, koku alma hafızası, karar verme merkezinizle arasındaki doğrudan etkileşim nedeniyle hayatınızda önemli bir rol oynuyor diyebiliriz. Büyük şirketler bu bağlantının büyük oranda farkındalar, bu yüzden de onu birincil güdülerinizi tetiklemek ve mantıkla alacağımız kararların arka planında destek unsuru olarak kullanmaktan çekinmeyeceklerdir.

  • López, D., & María, C. (2013). Marketing olfativo: ¿qué olor tienes en mente? = Olfactive marketing : what smell have you in mind? [Universidad de León]. https://buleria.unileon.es/handle/10612/2828
  • López-Mascaraque, L., & Ramón, J. (2017). ¿Qué sabemos de? El olfato. CSIC.
  • Ramírez, C. G. (2012). La identidad olfativa: Una estrategia invisible y silenciosa. Revista Virtual Universidad Católica del Norte, 1(37), 156-179.
  • Rodriguez-Gil, G. (2004). El poderoso sentido del olfato. Servicios de California para la sordo-ceguera, 11(2), 12.