Öğretmenlerde Tükenmişlik Sendromu

· Mayıs 22, 2019
Oldukça sık görülmesi ve sonuçlarının çocuklarımızın eğitim hayatını etkilemesi sebebiyle öğretmenlerde tükenmişlik oldukça ciddi bir konudur.

Stres günümüz toplumunun en yaygın problemlerinden biridir. Günlük yaşamda hemen hemen herkesin stresli hissettiği olur. Bunu normal bir şey olarak kabul etsek de, stres uzun vadede sorunlara yol açabilir. Bu sorunların en yaygın olanlarından biri öğretmenlerde tükenmişlik sendromudur.

Oldukça sık görülmesi ve sonuçlarının çocuklarımızın eğitim hayatını etkilemesi sebebiyle bu durum oldukça ciddi bir konudur. Bu yazımızda, öğretmenlerde tükenmişlik sendromunun özellikleri ve sebeplerinden bahsedeceğiz. Bunun yanı sıra, öğretmenler ya da okul yaşında çocukları olan ebeveynler için bu durumun nasıl önlenebileceğini paylaşacağız.

Öğretmenlerde Tükenmişlik Sendromu Nedir?

Tükenmişlik sendromundan muzdarip olan öğretmenler uzun bir süreç boyunca stresli bir yaşam süren kişilerdir. Bu insanlarda zihinsel, duygusal ve hatta fiziksel yorgunluk görülür. Bu sebepten ötürü işlerindeki performansları olumsuz etkilenir. Bunu deneyimleyen kişiler oldukça kötü hissederler.
öğretmenlerde tükenmişlik

Öğretmenlerde tükenmişlik sendromu, profesyonellerin yaşadığı tükenmişliğin eğitim alanındaki türüdür. Eğitim sistemindeki öğretmenlerin otoriterliklerini yitirmeleri ya da öğrencilerin asilikleri gibi yeni zorluklar çoğu eğitimcinin işinden tatmin olamamasına yol açmaktadır. Bu sebepten ötürü öğretmenler stresle ilişkili pek çok belirti gösterebilirler.

Bu vakaların çoğu, karşılanmayan beklentilerden kaynaklanır. Öğretmenler, işlerinin nasıl olması gerektiğine dair bir fikre sahiptirler fakat bu fikirleri gerçekte olanla aynı olamayabilir. Bu durum öğretmenlerde tükenmişlik sendromuna sebep olan bilişsel uyumsuzluğa sebep olabilir.

Öğretmenlerde Tükenmişlik Sendromunun En Yaygın Belirtileri

1. Duygusal Yorgunluk

Bu durumun yaygın göstergelerinden biri güçsüz hissetmektir. Bu his oldukça yoğundur ve uzun süre devam eder. Çoğu stresle ilişkili durumda olduğu gibi, kişi kafayı çizer ve genellikle mutsuz, yorgun ve herhangi bir şeye karşı isteksiz hissederler.

Bu bazı öğretmenlerde uykusuzluk, baş ağrısı ya da bağırsak problemleri gibi fizyolojik sorunların yaşanmasına sebep olabilir.

2. Düşük Kişisel Tatmin

Tükenmişlik sendromunun sebeplerinden biri öğretmenlerin işlerini istedikleri gibi yapamamalarıdır. Bu sebepten ötürü, genellikle yaptıkları işten tatmin olmazlar. Bu tatminsizlik başarısızlık ya da yenilgi hissine sebep olduğu gibi öğretmenlerin sınıf içinde güçsüz hissetmeleri ile de sonuçlanabilir.

Bu başarısızlık hissi öğretmenin hayatındaki diğer alanlara da sıçrayarak, onun kişisel ilişkilerinde ve hayatındaki diğer şeylerle ilgili de sorunlar yaratabilir.

3. Benlik Yitimi

Bu sendromdan muzdarip olan öğretmenler çaresiz ve işe yaramaz hissederler. Çoğu durumda işlerine olan ilgilerini yitirirler. Bundan dolayı, yaptıkları işe duydukları tutku kaybolur. Görevlerini mekanik bir şekilde yerine getirmeye başlarlar ve bu da onların öğretmenlikle ilgili daha da kötü hissetmelerine sebep olan kısır bir döngüye girmelerine sebep olur.
tükenmiş matematik öğretmeni

Bu Sorunla Nasıl Başa Çıkılır?

Öğretmenlerde tükenmişlik sendromu çocukların aldıkları eğitimin kalitesini de, öğretmenlerin özel hayatlarını da etkileyen ciddi bir sorundur. Fakat bu sorunu çözmek için neler yapabiliriz?

  • Eğer öğretmenseniz ve yukarıda bahsedilen belirtilerden bazılarını gösterdiğinizi düşünüyorsanız, yapacağınız en iyi şey stresi yönetmek için ne gibi yöntemlere ihtiyaç duyulduğunu öğrenmek olacaktır. Bunun için en etkili yöntemlerden bazıları anda kalmak ya da kasları rahatlatmaktır. Eğer sorununuzun kontrolden çıktığını düşünüyorsanız, bir psikologa görünmeniz faydalı olacaktır.
  • Eğer ebeveynseniz, çocuğunuzun öğretmeninin bu sorunlarla yüzleşmemesi için elinizden geleni yapabilirsiniz. Çocuğunuza kendini öğretmeninin yerine koymasını öğretin. Ayrıca öğretmenlerinin yüklerini de mümkün olabildiğince hafiflettirmelerini öğütleyin.

Tükenmişlik sendromunu deneyimleyen öğretmenlerle çalışamaya devam etmek önemli olsa da, bu durumu önleyici adımlar atmak daha da önemlidir. Bu noktada toplum olarak sorumluluğumuz, hayatlarımızı öğretmeye adayıp adamayacağımız meselesi devreye girer.

  • Hakanen, J. J., Bakker, A. B., & Schaufeli, W. B. (2006). Burnout and work engagement among teachers. Journal of School Psychology. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2005.11.001
  • Schwarzer, R., & Hallum, S. (2008). Perceived teacher self-efficacy as a predictor of job stress and burnout: Mediation analyses. Applied Psychology. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2008.00359.x
  • Flook, L., Goldberg, S. B., Pinger, L., Bonus, K., & Davidson, R. J. (2013). Mindfulness for teachers: A pilot study to assess effects on stress, burnout, and teaching efficacy. Mind, Brain, and Education. https://doi.org/10.1111/mbe.12026