Yapay Zeka Güzelliği Tanımlayabilir mi? Kant Ne Derdi?

Uzun yıllar boyunca felsefe güzelliği tanımlamaya çalıştı ve birçok filozof onu neyin oluşturduğu üzerine kafa yordu. Bu yazıda, filozof Immanuel Kant'ın mekanik sanatı güzel sanatlardan ayırmak amacıyla önerdiği kavramsal araçları inceleyeceğiz.
Yapay Zeka Güzelliği Tanımlayabilir mi? Kant Ne Derdi?
Matías Rizzuto

Yazan ve doğrulayan filozof Matías Rizzuto.

Son Güncelleme: 28 Haziran, 2023

Son zamanlarda yapay zeka, laboratuvar kapısının çok ötesine geçen önemli ilerlemeler kaydetti. Aslında, bugün üretken modeller, bir pazar değerine sahip olmaya ve hatta güzel olarak kabul edilmeye yetecek kadar değerli sanatsal kompozisyonlar yapıyor. Bu da yapay zeka üretimlerinin sanat olarak görülüp görülemeyeceği tartışmasını açmıştır. Yapay zeka gerçekten güzellik tanımlaması yapabilir mi?

Uzun yıllar boyunca felsefe güzelliği tanımlamaya çalıştı ve birçok filozof onu neyin oluşturduğu üzerine kafa yordu. Farklı görüşlere sahiptirler. Bu yazıda, filozof Immanuel Kant’ın mekanik sanatı güzel sanatlardan ayırmak amacıyla önerdiği kavramsal araçları inceleyeceğiz.

Da vinci'nin yüzüne sahip sanat eseri
Güzellik, evrenselleştirilmeye çalışan öznel bir duygudur.

Kant’ın güzellik anlayışı

Bir sanat eserini, bir çiçeği veya bir manzarayı değerlendirdiğinizde ve onu estetik olarak değerlendirdiğinizde, genellikle ona güzel olarak atıfta bulunursunuz. Ancak Kant’a göre güzellik bir nesnenin parçası değil, bireyin yaşadığı bir duyguydu. Güzel olarak algıladığımız şeyin bizde hayal gücü ve anlayış arasında serbest bir oyun yarattığını öne sürdü. Bu, onu düşünürken zevk almamızı sağlar.

Tamamen öznel olabilen zevkin aksine, güzellik evrensel olduğunu iddia eder. Örneğin, bir tabak yemeğin tadına baktığınızda ve beğendiğinizi söylediğinizde, herkesin aynı şekilde hissetmesi gerektiğine inanmıyorsunuz. Ancak Kant, bir şeyi güzel olarak yargıladığımızda, hepimizin onun güzel olduğuna inanmamız gerektiğini öne sürdü.

Kant, güzelliğin evrenselleştirilmeye çalışan öznel bir duygu olduğuna inanıyordu. Bu nedenle, bir şeyi beğendiğinizi söylediğinizde, herkesin aynı fikirde olmasını beklemiyorsunuz. Öte yandan, bir şeyin güzel olduğunu söylediğinizde, yargınızın evrensel olduğu fikrini yansıtırsınız.

Güzellik ve çıkar gözetmeyen zevk duygusu

Güzellik, içimizdeki bir duygudan kaynaklandığına göre, nesnenin varlığına olan ilgimize bağlı değildir. Örneğin, bir çiçeği gözlemleyen bir botanikçiyi düşünün. İlgi alanları, özelliklerini incelemektir. Muhtemelen çiçeğin bir bitkinin üreme organı olarak işlev gördüğü sonucuna varacaklar. Ancak güzelliği hakkında hiçbir şey söylemezler.

Bu nedenle Kant, estetik yargıların, nesnenin varlığı ile bireyin ruh halinde üretilen eğilim arasındaki ilişkiye bağlı olduğunu ileri sürmüştür. Bu onların nesneye olan ilgilerini ima etmez. Yargılarının tarafsız olması, kriterlerini etkileyen hiçbir kişisel durumun olmadığı anlamına gelir.

Katılımcılardan birinin akrabanız olduğu bir resim yarışmasında jüri üyesi olduğunuzu hayal edin. Yargınızın tarafsız olması için, onlar tarafından yapılan sanat eserlerini onlarla olan ilişkiniz nedeniyle değerlendirmemelisiniz. Elbette başarılı olmalarını, yarışmayı kazanmalarını ve yaptıkları işlerin ünlü olmasını istersiniz, ancak bu ilgilerin sizin estetik yargınızla hiçbir ilgisi yoktur. Güzellik karşısında, onun ortaya çıkışıyla tamamen ilgisiz olmalısınız.

Sanatın ve doğanın güzelliği

Kant’a göre güzel şeyleri hem doğada hem de sanatsal yaratılarda bulabiliriz. Çiçeklerin ve manzaraların güzelliği doğal güzelliği oluşturur. Ancak güzellik, nesnel bir işlevi yerine getirmez. Dahası Kant, güzellikte bir kesinlik olduğunu varsayamayacağımızı, onu sonsuz olarak kabul etmemiz gerektiğini iddia etti.

Kant, sanattaki güzelliğin doğadaki güzellikle aynı gereksinimleri karşılaması gerektiğine inanıyordu. Sanatçı, halkı memnun etme veya herhangi bir kurala uyma arayışında olmamalıdır. Bu kriteri karşılayan kişinin dahi olduğunu belirtti. Sanata kurallar koyan, kendilerini doğa gibi ifade etmeyi başaran insanlardır. Aksine, mekanik sanat teknik ve tekrara ve kural ve kalıp arayışına odaklanır.

Güzellik ve yapay zeka

Son yıllarda her türlü estetik malzemeyi yaratan yapay zeka modellerinin ortaya çıkışına tanık olduk. Aslında, genellikle insanlar tarafından yapılanlardan ayırt edilemezler. Örneğin yapay zeka, ünlü ressamların tarzındaki tabloların yanı sıra, Bach veya The Beatles tarzlarından yola çıkarak tamamen yeni müzik eserleri besteleyebiliyor.

Ancak yapay zeka yarattığı stilde yenilik yapamıyor. Bach gibi beste yapabilir veya Picasso gibi resim yapabilir, ancak bugüne kadar yeni stiller yaratamaz. Yapabileceği şey, bir eserin bizde belirli bir ruh hali üretmesini sağlayan kalıpları belirlemektir. Ancak bu eserlere güzel diyebilir miyiz? Bu çalışmaları Kant’a göre yapay zeka ve güzellik ilişkisine nasıl bağlayabiliriz?

Kant, yapay zekanın yarattığı güzellik hakkında ne düşünürdü?

Yapay zekanın geleceğinin ne olacağını hala bilmesek de, şu anda yalnızca kuralları uygulama veya öğrenme yeteneğine sahip. Aslında, duyguları tanıyabilmesine veya belirli duyguları taklit edebilmesine rağmen, duygu olarak sınıflandırılabilecek zihinsel durumları yoktur. Makinenin bakış açısı, yasalar aracılığıyla betimlenebilir. Bu nedenle, tamamen nesneldir.

Kant’ın güzellik teorisini kabul edersek, bir yapay zeka modelinin güzelliği tanıyabileceğini doğrulamak zordur. Güzellik nesnel bir özellik değildir. Bu, çıkar gözetmeyen zevk duyguları aracılığıyla güzel bir şeyi deneyimleme yeteneğimizi varsayan öznel bir duygudur. Güzelliğin tanımını belirleyen herhangi bir kural olamaz. Bu nedenle yapay zeka, estetik bir deneyim yaşayamaz veya bir beğeni yargısı olamaz.

Gelecekte, bizim hissetme şeklimize benzeyen fiziksel destekli yapay zeka modelleri sunmamıza hiçbir engel yok. Aslında, bazı insanlar bizimkine benzer bir homeostatik denge simülasyonunun makinelerde proto-hisler yaratmak için bir temel oluşturabileceğine inanıyor. Ancak, bu olasılığı onaylayabilmekten çok uzağız.

insanlaşmış robot
Yapay zeka kalıpları bulup yeniden üretebilir ama güzellik hissini yaşayamaz.

Güzellikle ilgili diğer teoriler

Güzelliğe ilişkin, algoritmik bir modelin onu anlayabileceği fikrine uyan başka yaklaşımlar da var. Örneğin, filozof David Hume, güzellik hakkındaki bilgimizin deneyimden türetilen bir dizi kuraldan kaynaklandığını iddia etti. Bu, yapay zekanın, en azından ampirik anlamda, bir miktar güzellik bilgisine sahip olabileceğini doğrulamamızı sağlar.

İnsanlar tarafından güzel kabul edilen nesnelerin karşılaştırılması ve bunların altında yatan motiflerin tanınması, hayranlık uyandıran bazı eserlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Ancak bu güzellik biçimi Kant’ın fikirlerinden çok uzaktır. İlginizi çekebilir ...

Yapay Zeka ve Psikoloji
Aklınızı Keşfedin
sayfasında okuyun Aklınızı Keşfedin
Yapay Zeka ve Psikoloji

Yapay zeka ve psikoloji giderek simbiyoz hale gelen bilim dallarıdır. Her iki alandaki gelişmeler etik sorunları beraberinde getirir. Okumaya devam...


Tüm alıntı yapılan kaynaklar, kalitelerini, güvenilirliklerini, güncelliklerini ve geçerliliklerini sağlamak için ekibimiz tarafından derinlemesine incelendi. Bu makalenin bibliyografisi güvenilir ve akademik veya bilimsel doğruluğa sahip olarak kabul edildi.


  • Álvarez, W. (2018): Técnica y conformidad a fin en la estética kantiana. Praxis Filosófica, (45), 29–55. https://doi.org/10.25100/pfilosofica.v0i45.6052
  • Berger, L. (2018): “Can Artificial Intelligence know about beauty? – A Kantian approach” en Journal of Artificial Intelligence Humanities 2. 99. 119-143
  • Hadjeres, G., Pachet, F. & Nielsen, F.. (2017). DeepBach: a Steerable Model for Bach, Chorales Generation. Proceedings of the 34th International Conference on Machine Learning, in Proceedings of Machine Learning Research 70:1362-1371 Available from https://proceedings.mlr.press/v70/hadjeres17a.html.
  • Kant, I. (2012): Crítica del discernimiento (o de la facultad de juzgar), Alianza editorial.
  • Man, Kingson/Damasio, Antonio (2019): “Homeostatsis and Soft Robotics in the Design of Feeling Machines”. In: Nature Machine Intelligence 1. Nr.10. pp. 446–452

Aklınızı Keşfedin'in içeriği yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Bir uzmanın teşhis, tavsiye veya tedavisinin yerine geçmezler. Şüphe ya da endişe duyduğunuz herhangi bir durumda, güvenilir bir uzmana danışmak en iyisidir.