Sağlık Sektöründe Duygu Düzenleme Uygulamaları

Şubat 12, 2020
Doktorlar, hemşireler, fizyoterapistler vb. sağlık çalışanlarının her gün karşılaştıkları problemler, büyük ya da küçük sağlık sorunları yaşamalarına neden olmaktadır. Sağlık hizmeti veren kurumlarda çalışanların iş yükü, karşılaştıkları duygusal açıdan ağır durumlar ve sağlık durumu kötüleşen kişilerle ilgilenmek gibi olumsuzluklardan etkilenmemeleri çok zordur.

Sağlık birimlerinde yapılan duygu düzenleme uygulamaları, bu yerlerde çalışan profesyonellerin duyguların değişken doğası ve faydalarını anlamaları açısından yararlıdır. Buna ek olarak, kendi etkilerini idare etmeye ve ilgilendikleri hastalarla duygusal anlamda bir bağ kurmamalarına yardımcı olur.

Duygu düzenleme becerileri, duygularımızı anlama, idare etme ve kontrol altına alma kabiliyetlerini ifade eder. Psikolojik açıdan bakıldığında bu kavram, duygusal zeka içinde yer alan temel bir süreci ifade etmektedir. Bu zeka türü, iletişim becerilerinin gelişimi için son derece kritik bir ögedir. İletişim becerisi ise sağlık profesyonellerinin hastalar ile doğru bir biçimde ilgilenebilmeleri için son derece gerekli bir özelliktir.

Ancak sağlık birimlerinde duygu düzenlemelerini hayata geçirmek için öncelikle bu sürecin ne anlama geldiğini ve hangi detayları içerdiğini bilmek gerekir. Duygu düzenlemeleri konusunda eğitim, “bir yandan keyif veren duygulara açık olmak, diğer yandan da pek de hoş olmayanları da kabullenmek”(Fernández, 2010) anlamına gelmektedir.

Hervás’ın duygusal işlem üzerine kurulu duygu düzenleme modeli (2011), bu süreci duygu düzenlemesi gerçekleşene kadar farklı görevlere ya da aşamalara ayırmaktadır.

  • Duygusal açılım: Duygularımızı tanımlamayı, onlarla yaşamayı ve bu duyguları ifade etmeyi sağlar.
  • Duygusal dikkat: Duyguları tanıma ve bunlar hakkında bilgi sahibi olma becerisidir.
  • Duygusal etiketleme: Duyguları tanımlama ve bunları adlandırma yeteneğidir.
  • Duygusal kabullenme: Tecrübe edilmiş olan duyguları reddetmeme, bunları kabul etmeyi içermektedir.
  • Duygusal analiz: Duygularımızın anlamlarının ve bu duyguların yansımalarının anlaşılmasını içermektedir.
  • Duygu düzenleme.
Doktor ve kadın

Duygu ve Düşünce İlişkisi

Sahip olduğumuz duygular ve düşünceler arasında çift yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Bunların her ikisi de birbirini besler ve bir tarafta herhangi bir bozukluk olması durumunda diğer tarafın da bundan etkilenmesi kaçınılmaz olur. Yani sürekli olarak olumsuz düşünceler içinde bulunarak bunlardan bir türlü kurtulamamak, hislerimizi ve duygularımızı da olumsuz etkileyecektir. Benzer şekilde gerçeklikle uyuşmayan olumsuz bir duygunun da düşüncelerimize negatif yönde etkisi olacaktır.

Sağlık çalışanları ile ilgili son derece yaygın bir örnek, hastaların zaman yetersizliğinden ötürü gerektiği gibi tedavi edilemedikleri düşüncesidir. Bu memnuniyetsizlik, büyük hayal kırıklığı, stres ya da kendini çaresiz hissetme gibi duyguların yaşanmasına yol açar. Bunun sonucunda da, bu tür olumsuz duygular düşünceleri besler ve durumun gitgide daha kötü bir hale gelmesine neden olur.

Bu sorunlar göz önünde bulundurulduğunda, çözüm yöntemlerinden biri içinde bulunduğumuz durumu bir şekilde harekete geçerek değiştirmek olabilir. Ancak kimi zaman da ne olursa olsun hiçbir şey yapamayacağımız durumlarla karşı karşıya kalabiliriz. Benzer şekilde, bir değişim yapma olasılığının son derece düşük olduğu örneklerle de karşılaşabiliriz. Özellikle sağlık sektörü açısından, her zaman ortaya çıkmayan bir semptamoloji çalışmasında, iyileşmeyen bir hastalık durumu söz konusu olduğunda ya da kısıtlı zaman veya imkanların olduğu bir ortamda bu değişimleri gerçekleştirmek son derece zor olacaktır.

Bu nedenle, bir kişinin kendi duygularını kontrol altına almasına yardımcı olacak araçlara sahip olması önemli bir gerekliliktir. Ancak bu şekilde, hastanın durumunun iyiye gitmesi için gerekli olan kaliteli tedaviyi sunmak mümkün olacaktır.

Sağlık Çalışanlarında Stres

Duygusal zeka ile iş stresi arasında olumsuz anlamda bir ilişki olduğunu gösteren çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmalarda, duygusal zeka konusunda eğitim seviyesi ne kadar yüksek olursa stres seviyesinin o denli düşük olacağı ve aynı zamanda tükenmişlik sendromu adı verilen durumu önleme şansının da bir o kadar yüksek olacağının altı çizilmektedir (Bajo Gallego and González Hervías, 2014).

“Tükenmişlik sendromu ya da tükenmiş çalışan sendromu, iş hayatında memnuniyetsizliğe, iş ortamının kötüleşmesine, iş kalitesinin düşmesine, mazeretsiz işe gelmemeye, işi bırakmaya ve hastalara karşı pasif agresif tutumlar geliştirme gibi sorunlara yol açmaktadır.”

– Leal-Costa, Díaz Agea, Tirado-González, Rodríguez-Marín and Van Der Hofstadt, 2015

Hastalara Karşı Bilinçli Olmanın Faydaları

Bilinçli olmak, yaşanan zaman dilimine odaklanmayı, şimdi ve şu ana dikkatinizi vermeyi içerir. Bu kavram, aşağıda yer alan özellikleri barındırmaktadır:

  • Yargılayıcı olmamak.
  • Sürekli bir beklenti içinde bulunmamak.
  • Çevrenizdeki her şeye karşı açık olmak.
  • Meraklı olmak ya da yeni başlayan birinin düşünce yapısına sahip olmak.
  • Kendine merhamet eden bir tavır içinde olmak.
Gözleri kapalı kadın meditasyon yapıyor

Bilinçli olmanın duygu düzenleme sürecine de doğrudan katkı sağladığı ifade edilmektedir. Buna ek olarak, hastalara karşı düzenli bir biçimde bu davranış şekli ile yaklaşmanın şu faydaları bulunmaktadır:

  • Mutluluğu artırır, kronik hastalıklardan kaynaklanan işlevsiz duygusal durumların ve fiziksel semptomların azalmasına yardımcı olur.
  • Alzheimer hastalarında bilişsel fonksiyonların kötüleşmesine karşı bir tür koruyucu önlem görevi üstlenir.
  • Stres, anksiyete ve depresyon semptomları gösteren hastalar için olumlu etkileri bulunur.
  • Kanserli hastalarda görülen kronik stresin yarattığı olumsuz durumlara karşı etkilidir.
  • Lif dokusu iltihabı bulunan hastaların fiziksel fonksiyonlarının gelişmesine, vücut ağrılarının hafiflemesine, genel sağlık durumlarının ve sosyal fonksiyonlarının iyileşmesine katkı sağlar.

Bilinçli olmak demek, zihni tamamen boşaltmak demek değildir. Bu kavram, hissettiğimiz duyguları ve düşünceleri kabul etmek ve olumsuz olanlardan kendimizi uzaklaştırmak anlamına gelmektedir. Yani, hem duyguların hem de düşüncelerin değişken kavramlar olduklarını ve herhangi bir andaki durumlarının bizi tanımlamaya yetmeyeceğini bilmek gerekir.

Bu yüzden, her zaman için bilinçli davranan bir insan duygularını kendiliğinden düzenleme konusunda adeta bir uzman haline gelecektir.

  • Gutiérrez, G. S. (2011). Meditación, mindfulness y sus efectos biopsicosociales. Revisión de literatura. Revista electrónica de psicología Iztacala, 14(2), 26-32.
  • Hernández, D. J. Q., Barrachina, M. T. M., Fernández, I. I., del Pino, A. S., & Hernández, J. R. (2014). Efectos de un programa de intervención neuropsicológica basado en mindfulness sobre la enfermedad de Alzheimer: ensayo clínico aleatorizado a doble ciego. Revista Española de Geriatría y Gerontología, 49(4), 165-172.
  • Hervás, G., Cebolla, A., & Soler, J. (2016). Intervenciones psicológicas basadas en mindfulness y sus beneficios: estado actual de la cuestión. Clínica y salud, 27(3), 115-124.
  • Gil, V. A. (2015). Mindfulness: una propuesta de intervención psicológica en atención primaria. Revista Electrónica Psyconex, 7(11), 1-18.
  • Moscoso, M. S. (2010). El estrés crónico y la Terapia Cognitiva Centrada en Mindfulness: Una nueva dimensión en psiconeuroinmunología. Persona: Revista de la Facultad de Psicología, (13), 11-29.
  • Justo, C. F., Mañas, I. M., & Martínez, E. J. (2010). Mejora en algunas dimensiones de salud percibida en pacientes con fibromialgia mediante la aplicación de un programa de meditación mindfulness. Psychology, Society & Education, 2(2), 117-130.
  • Fernández, B. P. (2010). Inteligencia emocional para médicos del siglo XXI. El médico, 22-25.
  • Delgado, L. C., Guerra, P., Perakakis, P., Viedma, M. I., Robles, H., & Vila, J. (2010). Eficacia de un programa de entrenamiento en conciencia plena (mindfulness) y valores humanos como herramienta de regulación emocional y prevención del estrés para profesores. Psicología Conductual, 18(3), 511.
  • Mateo, A. F., Faixa, T. R., & Martín-Asuero, A. (2014). Mindfulness y regulación emocional: Un estudio piloto. Revista de psicoterapia, 25(98), 123-132.
  • Muñoz, M. D., & de la Fuente, F. V. (2010). La Pirámide de Necesidades de Abraham Maslow. Obtenido de HYPERLINK” http://coebioetica. salud-oaxaca. gob. mx/wp-content/uploads/2018/libros/ceboax-0530. pdf” http://coebioetica. salud-oaxaca. gob. mx/wp-content/uploads/2018/libros/ceboax-0530. pdf.
  • Leal-Costa, C., Díaz-Agea, J. L., Tirado-González, S., Rodríguez-Marín, J., & Van-der Hofstadt, C. J. (2015, August). Las habilidades de comunicación como factor preventivo del síndrome de Burnout en los profesionales de la salud. In Anales del Sistema Sanitario de Navarra (Vol. 38, No. 2, pp. 213-223).
  • Hervás, G. (2011). Psicopatología de la regulación emocional: el papel de los déficit emocionales en los trastornos clínicos. Psicología conductual, 19(2), 347.