Erich Fromm’a Göre 5 Kişilik Tipi

· Mayıs 9, 2018

Erich Fromm’un tanımladığı bu 5 kişilik tipi verimlilik prensibine dayanıyor. Ünlü psikoanaliste göre sadece bu kişilik tiplerinden sadece bir tanesi kendi özgürlüğü için yatırım yapabilme kapasitesine sahip. Sadece bir tanesi duygusal ve kişisel bağımsızlığını kazanmayı başarabilir. Diğerleri ise toplumun daha bencil, maddiyatçı ve verimsiz kısmını temsil ediyor.

Kişilikle ilgili çok sayıda teori bulunuyor. Jung, Carl Rogers, Cattell, Eysenk ya da Costa ve McCrae’nin büyük beşlisi gibi birçok isim kişilik hakkında kendi özgü bir teori oluşturmuş. Peki bundan, davranışsal bilimin insanın karakteri ve karakter özellikleri konusunda bir fikir birliğine ulaşmayı başaramadığını mı anlamalıyız?

“Bencil insanlar başkalarını da kendilerini de sevmeyi beceremezler.”

– Erich Fromm


Her trend, düşünce tarzı ya da yazar kendi şahsi kişilik tanımını kendi teori modeline göre kurmuştur. Erich Fromm’un hümanistik felsefeye dayandırarak geliştirdiği enteresan yaklaşımından çıkan tipolojisi, ister inanın ister inanmayın, günümüzde de oldukça işimize yarıyor.

Bu psikolog ve “Sevme Sanatı” ile “Özürglük Korkusu”nun yazarı tek bir inanca sahipti; insana özgü değişmez bir sorumluluk varsa o da gerçek anlamda bağımsızlığını kazanma sorumluluğudurAyrıca kendi bağımsızlığını kazanırken, bunu başkalarının bağımsızlığına da saygı duyarak yapmalıdır. Erich Fromm’a göre bunu yapabilmek de verimli olmakla eş anlamlıdır.

adam silüeti

Erich Fromm’a göre kişilik tipleri

Eric Fromm’un Kişilik Teorisi iki ana ihtiyaca dayanıyor: hepimizin de bildiği gibi özgür olma ve ait olma ihtiyacı. Yeni Freudculardan biri olan Eric Fromm’un aklında negatif bir insan fikri var. Kendisini çok pasif ve sadece tüketme ihtiyacıyla motive olan bir kişi olarak tanımlıyor.

Bu yüzden, çalışmalarının çoğunda bizi kendi kişisel gelişimimize yatırım yapmaya teşvik ediyor. Dış faktörlere, maddiyata ya da başarılı olma ve tanınma ihtiyacına olan bağımlılığımızı bir kenara bırakmamız ve sevgi, saygı, yaratıcılık ve alçakgönüllülük niteliklerini edinmeye daha çok yatırım yapmamız gerektiğini söylüyor.

İnsanın karakteri ve kişiliği derinlere yerleşmiş olduğu için değiştirmek çok zordur. Yine de Fromm, eğilimlerimizin ve tutumlarımızın biraz daha farkında olmamızın yeterli olacağı konusunda ısrar ediyor. Bunun kendimizi değiştirmeyi hedeflememiz için yeterli olduğunu savunuyor. Haydi şimdi Eric Fromm’a göre insanların sahip olduğu bu 5 kişilik tipine bir göz atalım.

1. Alıcı kişilik

Alıcı tip, başkalarından devamlı onay alma ve kabul görme ihtiyacıyla tanımlanır. Bu kişilik profilinin en şaşırtıcı yanı ise aldığı desteği genelde geri vermemesidir. Başkalarının hayatına bir şey katmak ya da başkalarına yardım etme nezaketini göstermek gibi bir niyeti olmaz.

Ayrıca sosyal becelerileri gelişmemiş, karar vermekte güçlük çeken ve bir insan olarak kendi potansiyelini hafife alan bir karaktere sahiptir.

2. Sömürücü

Eric Fromm, bu 5 kişilik tipleri arasında en yaygın rastladığımız kişiliğin bu olduğuna inanıyor. Yani burada, başkalarıyla ilişkilerini ve bağlarını tamamen bencil çıkarlarına dayanarak kuran bir kişilik profilinden bahsediyor. Bunu kendisinin faydalanabileceği şekilde ve Eric Fromm’un deyimiyle “ticari çıkarları” için yapıyorlar.

Sömürücü tip istediğini elde edebilmek için yalan söylemek ve manipüle etmekten çekinmiyor, bu tutumunu da daha kolay kullanabileceği öz saygısı düşük olan insanlar üzerinde uygulayabiliyor.

manipüle edilen zihin

3. İstifçi

Biriktirici ya da istifçi kişilik tipinin hayattaki tek amacı maddi eşyalar biriktirmektir. Tek arzuları, ki bunu ihtiyaç olarak görürler, daha da fazla eşyaya sahip olmak ve bunları biriktirmektir.

Daha fazla şeye sahip oldukça kendilerini daha güvende hissederler. Bu şekilde daha güçlü olduklarına ve maddiyatın daha büyük bir kişisel tatmin getirdiğine inanırlar. Ancak, maddi şeylere olan bu sağlıksız bağlılıklarını da hiçbir zaman tatmin edemediklerini belirtmekte fayda var. Her zaman bir şeylerin eksik olduğunu hissederler. Hiçbir şey onları tamamen mutlu etmez. En kötüsü de piyasaya yeni şeyler sürüldüğünde ilk dürtüleri onu hemen elde etmek zorunda oldukları yönündedir.

“Sadece kendine güveni olan insan başkalarına da güvenebilir.”

– Erich Fromm

4. Pazarlamacı tip

Erich Fromm, bu kişilik tiplerinin arasında iş ortamlarında en sık rastlanan insan tipinin, bariz sebeplerden dolayı, pazarlamacı tip olduğunu söylüyor. Bu kişiler diğer insanlarla ilişkilerini finansal bir fayda sağlamak için kurarlar. Bu ilişkiler belirgin finansal ya da ticari hedeflere göre belirlenmiştir.

Şimdi, bu ilk başta size normal ya da tam tersi beklenmedik gelebilir, ama aslında bu, Fromm’un savunduğu o insanın sarsılmaz bağımsızlığı prensibine en çok zarar veren kişilik tipidir. Neden mi? Bu ticari ilişkiler, sosyal statüleri prestij ve güç kazananlar ile bu kişilere hizmet edenler olarak ayırmaya yönelik statü farkları yaratmaya çalışmak amacıyla kurulur.

5. Verimli tip

Şimdiye kadar Eric Fromm’a göre “verimsiz” olan her şeyi temsil eden kişilik tiplerini gördük. Bunların hepsi, ne kendi kişisel özgürlüklerine ve bağımsızlıklarına ne de başkalarınınkine yatırım yapan insan profilleriydi. Ancak, hiç umut yok diyemeyiz, sizi insanoğlu hakkında karamsar bir tablo ile bırakmayacağız. Neyse ki umudumuzu bağlayabileceğimiz ve kendi kişisel hedeflerimizin bulunduğu beşinci bir kişilik tipi daha var. 

  • Verimli tip, tüm eforunu ve ilgisini başkalarına bağlı bir insan olmaya adar. Bu ne demek oluyor? Yani, temelini sevgi üzerine kurduğu, karşılıklı bir şeyler katabildiği anlamlı ilişkiler kuran kişiler de var. 
  • Dahası, olumsuz duygularla ve başkalarının kendisi üzerinde baskı ya da kontrol kurma girişimleriyle baş etmeye yönelik çok sağlıklı bir yaklaşımları vardır.
kırda bir kadın

Özetle Eric Fromm bizi, kişisel gelişim dalında çok fazla gördüğümüz bir fikrin üzerinde yeniden düşünmeye davet ediyor. Bu fikire göre sadece kendi psikolojik değerine, öz saygısına ve bağımsızlığına yatırım yapan kişi başkalarını da aynı yönde geliştirebilme kapasitesine sahiptir. Sadece o, daha insani ve umut dolu bir toplumun temelini inşa edecek kişidir.

Gördüğünüz gibi insan kişilikleri konusundaki bu bakış açısı, Eric Fromm’a göre gerçek anlamda bir motivasyon kaynağı olabilecek net bir toplumsal bileşene sahiptir. Bu teorinin amacı, kişisel gelişimimize daha çok özen göstermemiz için gereken değişimleri yaratmaya bizi teşvik etmektir. Haydi bunları pratikte uygulamaya çalışalım.