Otorite Pozisyonundakilere Yarayan 5 Bilişsel Ön Yargı

· Şubat 4, 2019

Rasyonel düşünmek çaba, hazırlık ve güvenilir bilgi kaynakları gerektirir. Korkularımızın, beğenilerimizin ve diğer duygularımızın bize rehberlik etmesine izin veririz. Bazen fikirlerimizi sorgulamaz (özellikle de önceden düşündüklerimizle yapmak zorunda kalırsak) ve nasıl hissettiğimize bağlı olarak onları basitçe onaylar ya da onaylamayız. Bu bilişsel ön yargıların nasıl çalıştığının açık bir örneğidir.

Siyasi seçimler ve insanların güç sahibi olduğu diğer faaliyetler sırasında bireyler, diğer kişilerin görüşlerini manipüle etmek için bilişsel ön yargılardan yararlanma eğilimi gösterir. İnsanlar azınlık için iyi olanın çoğunluk için de iyi olduğuna inanır (ya da tam tersi vuku bulur). Bu yazıda, bu kontrol mekanizmalarından beşini öğreneceğiz:

1. Karma ön yargısı

Adaletsizliğe yol açtığı için,  en yıkıcı bilişsel ön yargılardan biridir.  Etki ve tepki ilkesinin yanlış ve basit bir yorumundan kaynaklanır. Gerçekleşmesi için bir şey yapılmamış ise, birisinin başına bir şey gelmeyeceği inancını bazı alır.

ışıklı karma yazısı

Birisinin kötü bir durumda olması durumunda, bunu hak ettikleri için o durumda olduklarını düşünürüz. Yoksullar fakirliklerinden, mağdurlar saldırganlıktan ve hastalar acılarından dolayı suçludur. Bunu destekleyen hiçbir veri olmasa da, her zaman her kötü durumun “arkasında” bir sebep olduğuna inanırız.

Kontrol edilebilir bir dünyada yaşadığımız yanılsamasını sağladığı için bu yaygın bir ön yargı olarak öne çıkıyor. Bu durum, onlar gibi olmamak için her zaman yapabileceğimiz bir şey olduğuna bizleri inandırır. Bu ön yargı, kendi içinde devam eden içsel bir güçlendirme olanağı taşır.

2. Onay ön yargısı

Onay ön yargısı, yalnızca önceden belirlenmiş inançlarımızı doğrulayan verilere inanmaktan ibarettir. Bu durumda, insanlar bu verilerin kaynağını değerlendirmez ya da farklı verilerle karşılaştırmaz, sadece bunlara inanır. Belki de bu ön yargı aynı zamanda kendi içinde, kendine özgü bir pekiştirici taşır: En azından başlangıç olarak bilişsel ekonomimizi destekler.

Bunu özellikle siyasi bir seçim örneğine ya da herhangi bir dini tercihe uygulayabiliriz. Genel olarak, bu inançlar büyüklerden miras kalır ve asla sorgulanmaz. İnsanlar diğer bakış açılarını gerçekten umursamaz, otomatik olarak kendi inançlarının doğru olduğunu düşünüyor. Bu nedenle geçerli gördükleri tek veri, kendi düşünce tarzlarını destekleyen veridir.

3. Çerçeve etkisi

Bu bilişsel ön yargı, medya ile doğrudan ilgilidir. Bilgiye nasıl eriştiğimize veya bize nasıl sunulduğuna bağlı olarak, farklı sonuçlara varma eğilimini kapsar.

çilli suratlı insan

Klasik bir örnek olarak: “Nüfusun % 30’undan fazlası Paco’ya katılmıyor”. Nüfusun% 70’inin Paco ile aynı fikirde olduğunu söylemek yerine, vurgulanan durum bir anlaşmazlık üzerindedir ve olumlu bir görüş yerine olumsuz bir çağrışım verilir.

4. Yanıltıcı korelasyon

Bu, ilişki gerçekten mevcut olmasa bile, iki değişken arasında bir bağlantı kurma eğilimini ifade eder. Bu şekilde, iki gerçekliğin birliği geçersiz unsurlardan gelir. Genelde bir durumu örtbas etmeye ya da gerçeği yanıltma amacı taşır.

Bu manada çok sık rastlanan bir örnek, yapısal gerçeklerin spesifik, ilişkisiz olaylar ile ilişkilendirildiği durumdur. Örneğin, vali “A” nın görev süresi içerisinde kentin zenginleştiğini söyleyerek, aynı süre zarfı içerisinde bir petrol sahasının keşfinin dile getirilmemesi. İlerlemenin nedeni vali değil, petrol sahasının keşfi idi. Aynı zamanda durum tam tersi de olabilir.

5. Kurtarılamaz kayıp

Hoşgörüsüzlüğün temelinde yer aldığı için aynı zamanda en zararlı bilişsel ön yargılardan biridir. Kendimizi, bireyler olarak gerçek bir parçamızmış gibi düşüncelerimize eklemekten ibarettir.

Bu nedenle fikrimizi değiştirmeyi zor bir iş olarak görüyoruz. Bir tarafta, “bizim” olduğunu düşündüğümüz bir şeyden kurtulabileceğimizi düşünüyor ve bunu bir kayıp olarak görüyoruz. Diğer taraftan ise bu aşama, büyük bir çaba gerektirir. Kendimizi inandığımız değerlerden ayırmak ve başka düşünce tarzlarını benimsemek kolay bir iş değildir. Zor olabilir, ama büyüleyici de olabilir.

kadın ipe dolanmış

Bilişsel ön yargılardan haberdar olmak önemlidir; böylece bunları tespit edebilir ve düşünceleriniz üzerindeki etkilerini düzenleyebilirsiniz. Bilgili olmak istiyorsanız, araştırma yapmak çok önemlidir. Ancak, yalnızca güvenilir kaynaklara bakmakta yarar var. Günün sonunda, bilişsel ön yargılardan kurtulmak istiyorsanız, ilgilenen kişilerin ifade edebileceği şeylere dikkat edin (özellikle otorite konumunda olan insanlara).

Samuelson, W., & Zeckhauser, R. (1988). Status quo bias in decision making. Journal of Risk and Uncertainty. https://doi.org/10.1007/BF00055564