Bazı Rüyalarımızı Neden Unuturuz?

Haziran 7, 2020
İnsanlar bazı rüyalarını hatırlarken bazılarını unutmaya eğilimlidirler ve unutma durumu, uyandıktan çok kısa bir süre sonra gerçekleşir. Hissettiğiniz duygular ve aklınızda kalan belli-belirsiz imajlar da kısa zamanda kaybolur. Peki bu neden olur? Beyniniz neden rüya evreninizi hatırlamanıza izin vermiyor?

İnsanlar hayatlarının büyük bir kısmını uykuda geçiriyorlar, davetkar bir rüyalar evreni ile sarmalanır ve yine de bazı rüyaları unuturuz. Peki bu neden oluyor? İnanılmaz derecede yoğun ve neredeyse canlı denebilecek rüyalar bile , uyanır uyanmaz aklımızdan uçup gider. Her görüntü, parça ve anı, hava akımına kapılmış bir duman gibi kaybolur.

En çarpıcı olanı, kısa bir süre için, biraz daha denerseniz, o anıyı kurtarabileceğiniz hissine sahip olmanızdır. Kötü haber şu ki, bunu yapmak bir işe yaramaz çünkü geriye kalan tek şey, rüyanın kendisinin -veya eğer öyleyse- kabusun üzerinizde bıraktığı duygusal izdir.

William Shakespeare, “İnsanlar, rüyaların yapıldığı maddeden yapılmıştır” demiştir. Bu doğrudur, şiirsel görüntünün arkasında yadsınamaz bir gerçek vardır. Rüya görme eylemi, anılarınızı ve yaşanmış deneyimlerinizi ve sırayla yaratıcılığınızın birkaç vuruşunu içeren zihinsel süreçlerin düşündürücü bir karışımıdır. Gerçeküstücülük ve fantezinin bir karışımı. Çünkü insanlar da bu muhteşem kaynaklara sahiptir.

Herkes her rüyasını hatırlamak ister. Bunun nedeni, insanların o rüyada meydana gelen her imge, kelime, duyum ve olayı izleyerek birbirlerini biraz daha iyi tanıyabileceklerine dair klasik inançta yatıyor.

“Rüyaların genel işlevi psikolojik dengemizi düzeltmeye çalışmaktır.”

– Carl Jung

Carl Jung, rüyalarımızın psikolojik dengemizi düzenlemeye çalıştıklarını idda eder.

Bazı rüyaları unutmak: İki nedeni

Bazı insanlar rüyalarının çoğunu hatırlama yeteneğine sahiptir ve nadiren onları başkalarıyla paylaşmaktan çekinirler. Her zamanki gibi sembolizmi değerlendirmeye ve anlamlı yorumlar bulmaya çalışırlar. Ancak, diğer insanlar nadiren rüya evrenlerinden bir şey hatırlarlar. Bu insanlar genellikle rüya görmediklerini iddia ederler.

Bununla birlikte, herkesin rüya gördüğünü bilmelisiniz, çünkü sadece sağlığınız için çok önemli olan bu derin ve huzurlu dinlenmeyi başlatmanızı sağlamakla kalmaz aynı zamanda beynin de öğrenme sağlamak, artık size hizmet etmeyen verileri ortadan kaldırmak için ihtiyacı olan süreci sağlar, bu sırada beyin uygun dengeyi sağlamak için metabolik görevleri yerine getirir. Yani, beyninizin bu sırada bir çeşit “budama” yapması gerekiyor.

Bu nedenle, bazı uzmanların belirttiği gibi, 90 yıl yaşayan bir kişi ömrünün  30 yılını uykuda geçirir.  Bu sürenin 22 yılı derin uykuda 7 yılı rüyada geçer. Ancak, bu yedi yıla dair neredeyse hiçbir şey hatırlamaz. Ama neden içerikte bu kadar verimsiz bir şeye zaman harcıyoruz?

Hipokampus rüyalarınıza dikkat etmez

Uykuya daldığınızda, beyninizin bazı bölgeleri aktif kalır. Çalışmalar, bu sürede inanılmaz derecede aktif alanlar olduğunu ve bunlardan birinin, dinlenmeye çekilmeden önce uzun zaman çalışan hipokampus olduğunu gösteriyor. Bu alan hafızanızla ilgilidir ve siz uyurken çok önemli görevleri yerine getirmekten sorumludur.

Temel olarak yaptığı iş kısa süreli belleğinizde saklanan ilgili bilgileri uzun süreli belleğinize aktarmaktır. Hipokampus, tabiri caizse, çok özel görevlere “odaklanmıştır”. Bu görevler de rüyanızdaki dünyaya dikkat etmesini engeller. Bu dünya hipokampüs için çok da önemli sayılmaz. O anda hipokampüsün işi öğrenmeyi gerçekleştirmek ve anıları birleştirmektir.

Kısacası, rüyanızda olan şeyler  hipokampüsünüzü o kadar ilgilendirmiyor. En azından, Avustralya, Melbourne’deki Monash Üniversitesi’nde bir sinirbilimci olan Thomas Andrillon tarafından yürütülen çeşitli çalışmaların ortaya koyduğu şey budur. Bu nedenle, MRI’da gözlemlendiği üzere, hipokampus kortekse bilgi gönderir, ancak korteks geriye bilgi göndermez.

Bir şeyler hatırlayabileceğiniz zamanlar vardır; bir görüntü, bir duygu, hatta kısa bir sahne. Rüyadan hemen sonra uyanırsanız bu olasılık artar. Bu durumlarda, bilim adamları bu rüya deneyiminin anısının sadece bir veya iki dakika sürdüğünü gösterdiler. Ama yakında tekrar unutulacaktır.

Hipokampüs bazı rüyaları hatırlarken bazılarını unutmamıza neden olur.

Düşük asetilkolin ve noradrenalin seviyeleri

İnsanların bazı rüyaları unutmasının ikinci bir nedeni daha var. Bu (bir öncekini tamamlayıcı) teori iki çok spesifik nörotransmittere odaklanır: Asetilkolin ve noradrenalin. Uykuya daldığınızda beyninizde bu iki maddenin seviyelerinin önemli ölçüde azaldığını bilmelisiniz.

Bu olgu, anıları idare etme kapasitemizin düşmesine neden olur. Ancak, dahası da var. Araştırmalar, REM evresine girdiğinizde ve krallığa girmek için için rüyaların eşiğini geçtiğinizde, asetilkolin seviyelerinin aniden yükseldiğini, ancak adrenalin seviyelerinin yükselmediğini gösteriyor. Yani, o oneirik dokuda neler olduğunu hatırlamak için her iki nörotransmitter seviyesinin de yükselmesi gerekiyor. Ancak biri yükselmiyor.

Neden bazı rüyaları unutup diğerlerini hatırlıyoruz?

Bazı rüyaları unutmanızın iki nedeni olduğunu zaten biliyorsunuz. Hipokampus ve nörotransmitter noradrenalin ve asetilkolin, uyurken anılar yaratmanızı zorlaştırır. Bununla birlikte, Tufts Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde psikiyatri profesörü olan uyku araştırmacısı Ernest Hartmann gibi alandaki uzmanlar, bu unutkanlığı teşvik eden başka bir neden olduğuna dikkat çekiyor.

Çünkü rüyalar beyninizden üstün değildir. Rüyaların beynin düzgün çalışması için herhangi bir faydası yoktur. Aslında, onları hatırladığınızda, bu çok çarpıcı bir nedenden ötürü; yani duygusal bir bileşenleri olduğu içindir. Ne kadar yoğun ve anlatıları ne kadar tutarlı olursa, onları hatırlama olasılığınız o kadar artar.

Sonuç olarak, rüyalar hala insanları çeken bir muammadır. Hem Freud hem de Carl Jung onları insanları daha iyi tanımak için vazgeçilmez olarak kabul ederler. Bununla birlikte, beynin kendisi bilgiyi atar ve bazı rüyaları unutmaya devam edersiniz. İronik bir şekilde, beyniniz onlarla sizin kadar ilgi duymuyor.

  • Vallat, R., Lajnef, T., Eichenlaub, J. B., Berthomier, C., Jerbi, K., Morlet, D., & Ruby, P. M. (2017). Increased evoked potentials to arousing auditory stimuli during sleep: Implication for the understanding of dream recall. Frontiers in Human Neuroscience11. https://doi.org/10.3389/fnhum.2017.00132